Obserwacja Schematów Odruchowych

Podczas rozwoju płodowego po raz pierwszy zauważyć możemy tzw. odruchy pierwotne (inaczej niemowlęce). Są one również obecne w czasie  porodu, kiedy dostarczają informacji na temat poziomu funkcjonowania CUN, czyli centralnego układu nerwowego. Wraz ze skalą Apgar, stanowią podstawę początkowych badań noworodków.

Są one automatycznymi reakcjami na nieznane dotąd bodźce, pochodzące ze środowiska. Powstają w rdzenie kręgowym, co uniemożliwia sprawowanie nad nimi kontroli. Charakterystyczne jest stopniowe, zależne od wieku, zanikanie odruchów pierwotnych. Ich miejsce zajmują wtedy odruchy postularne, które wpływają choćby na kontrolę równowagi czy postawy ciała.

W przypadku długiego utrzymywania się odruchów pierwotnych, możemy mówić o pewnych dysfunkcjach w działania układu nerwowego.

 

Przetrwanie niektórych odruchów świadczy o niewłaściwej integracji sensorycznej. Zaliczamy do nich:

  • toniczny odruch błędnikowy (TOB),
  • asymetryczny toniczny odruch szyi (ATOS),
  • symetryczny toniczny odruch szyi (STOS).

 

Toniczny Odruch Błędnikowy (TOB)

Jego źródłem są przestrzenne zmiany położenia głowy. Integracja (która następuje w 3-4 miesiącu życia w przypadku TOB w zgięciu i w 3 roku życia odnośnie TOB w wyproście) gwarantuje kontrolę głowy, właściwe napięcie mięśniowe, poprawną pracę oczu czy choćby utrzymanie odpowiedniej postawy ciała.

 

Brak właściwej integracji TOB powoduje:

  • niewłaściwą postawę ciała (najczęściej garbienie i chodzenia na palcach)
  • problemy z zachowaniem równowagi i kontrolą pozycji głowy,
  • niewłaściwy poziom napięcia mięśniowego,
  • chorobę lokomocyjną, lęk wysokości
  • unikanie ćwiczeń i treningów sportowych,
  • szybką męczliwość,
  • dysfunkcje mowy,
  • obniżoną samoorganizację oraz zdolność do opracowywania sekwencji,
  • niepoprawną ocenę przestrzeni,
  • upośledzenia w sferze percepcji i postrzegania wzrokowego czy poczucia czasu.

 

Asymetryczny Toniczny Odruch Szyi (ATOS)

Ten integrujący się do 6 roku życia odruch, aktywowany jest pasywnym ruchem głowy w bok. Następnie kończyny strony, w której zwrócona jest głowa wyprostowują się, a te przeciwne zginają. Dzięki temu dziecko może łatwo zmienić pozycję, a rodzice wiedzą, że ich pociecha nie będzie leżeć twarzą w dół.

 

Opóźniona integracja to przyczyna:

  • problemów z utrzymaniem równowagi przy poruszaniu głową,
  • tendencja do ciągłych ruchów jednostronnych,
  • problem z wodzeniem wzrokiem,
  • niestaranne pismo,
  • niewłaściwy chwyt ołówków, długopisów itd.,
  • kłopoty z przekroczenie linii środka ciała,
  • brak dominującej strony ciała,
  • problemy z gramatyką, ortografią i rysunkiem symetrycznych kształtów,
  • trudności z przedstawienie swych myśli na papierze.

 

Symetryczny Toniczny Odruch Szyi (STOS)

Jest to pomost między odruchami pierwotnymi oraz postularnymi. Przejawia się wyprostem/zgięciem rąk i bioder w przypadku zmiany pozycji głowy, gdy dziecko jest na czworakach. Ma istotne znaczenie przy podnoszeniu się i rozwoju wzroku malca.

 

Niewłaściwy czas integracji STOS wywołuje:

  • nieprawidłową postawę ciała (małpi chód), również podczas siedzenia (garbienie),
  • problemy z koordynacją oczy – ręce,
  • niezdarność, brak koncentracji,
  • powolne przepisywanie tekstów,
  • nieprecyzyjna obsługa łyżki,
  • częste układanie nóg w literę „W”,
  • dysfunkcje w widzeniu obuocznym,
  • kłopoty z grą w piłkę czy nauką pływania.

 

Czas integracji odruchów zależy od poprawności rozwoju systemów przedsionkowego oraz proprioceptywnego.

 

Neurostrukturalna integracja schematów odruchowych

Odruchy stanowią fundament do nabywania przez dzieci nowych umiejętności. Zdarza się jednak, że przejmują one role dominującą, która zakłóca prawidłowy rozwój. Konieczne jest wtedy jak najszybsze zgłoszenie się do specjalisty – w celu przygotowania programu ćwiczeń niwelujących problem.

Wraz z dorastaniem dziecka, odruchy powinny ulec stopniowemu przekształcaniu w tzw. nawyki kontrolowane.